Doanh nghiệp FDI không chỉ cần người ghi sổ mà cần một bộ phận kế toán hiểu quy định kế toán, thuế tại Việt Nam và cách công ty mẹ theo dõi, hợp nhất báo cáo. Khi lựa chọn dịch vụ kế toán thuế cho doanh nghiệp FDI, anh/chị nên kiểm soát đồng thời chất lượng chứng từ, cách ghi nhận giao dịch, báo cáo song ngữ và nhịp trao đổi giữa các bên. Bài viết dưới đây nêu những điểm Hà Phát ASI khuyến nghị doanh nghiệp rà soát để hạn chế sai lệch và chủ động hơn khi giải trình.

Doanh nghiệp FDI cần gì khác ở một dịch vụ kế toán thuế?

Đặc thù của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là thông tin kế toán có thể phải phục vụ hai mục đích: tuân thủ quy định tại Việt Nam và đáp ứng yêu cầu quản trị, báo cáo của công ty mẹ. Hai hệ thống có thể khác nhau về biểu mẫu, cách phân loại tài khoản, thời điểm ghi nhận hoặc cách trình bày. Vì vậy, công việc không dừng ở việc nhập liệu và lập tờ khai.

Trước hết, sổ sách tại Việt Nam cần được tổ chức theo chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng. Đồng thời, dữ liệu nên được trình bày sao cho người phụ trách tại công ty mẹ có thể đối chiếu, hiểu được bản chất nghiệp vụ và theo dõi biến động. Để làm được điều này, hai bên cần thống nhất từ đầu cách lập bảng đối chiếu giữa số liệu tại Việt Nam và biểu mẫu nội bộ của tập đoàn.

Chứng từ cũng thường có yếu tố nước ngoài. Một giao dịch có thể liên quan đến hợp đồng ký bằng tiếng nước ngoài, hóa đơn do nhà cung cấp ở nước ngoài phát hành và khoản thanh toán chuyển qua ngân hàng. Người phụ trách cần xem xét toàn bộ hồ sơ, không chỉ một chứng từ riêng lẻ, để xác định nội dung giao dịch, căn cứ hạch toán và nghĩa vụ thuế liên quan.

Ngoài ra, doanh nghiệp có thể cần giải trình bằng tiếng Anh hoặc song ngữ. Đơn vị dịch vụ nên có người hiểu thuật ngữ kế toán, thuế và có khả năng diễn đạt câu trả lời rõ ràng. Việc này giúp công ty mẹ nhận thông tin nhất quán, đồng thời giúp doanh nghiệp lưu lại căn cứ và quá trình xử lý phục vụ rà soát sau này.

Ba rào cản thường gặp khi thuê ngoài

Rào cản đầu tiên là khác biệt về thời điểm ghi nhận doanh thu và chi phí. Công ty mẹ có thể theo dõi một giao dịch theo quy trình quản trị riêng, trong khi sổ sách tại Việt Nam phải phản ánh nghiệp vụ theo căn cứ và kỳ kế toán phù hợp. Nếu không xác định rõ bảng đối chiếu và nguyên tắc xử lý, báo cáo gửi công ty mẹ có thể không khớp với số liệu kế toán tại Việt Nam.

Rào cản thứ hai là chứng từ nước ngoài chưa đủ thông tin để làm căn cứ xử lý. Hồ sơ có thể thiếu nội dung thể hiện dịch vụ đã hoàn thành, tài liệu nghiệm thu, bằng chứng thanh toán hoặc phần mô tả cần thiết để hiểu giao dịch. Khi phát hiện thiếu sót, kế toán cần nêu rõ tài liệu cần bổ sung và lý do cần bổ sung, thay vì chỉ ghi nhận chung rằng hồ sơ chưa hợp lệ.

Rào cản thứ ba là người thực hiện không đọc hoặc không hiểu hợp đồng bằng tiếng nước ngoài. Khi đó, điều khoản về phạm vi dịch vụ, thời gian cung cấp, quyền và nghĩa vụ của các bên có thể bị bỏ qua. Việc hạch toán chỉ dựa trên tên khoản chi hoặc nội dung thanh toán dễ dẫn đến ghi nhận sai bản chất.

Trao đổi qua nhiều lớp trung gian cũng làm tăng nguy cơ mất ngữ cảnh. Một câu hỏi của công ty mẹ có thể được chuyển qua nhiều người trước khi đến người phụ trách sổ sách, khiến câu trả lời chậm hoặc thiếu căn cứ. Doanh nghiệp nên chỉ định đầu mối chịu trách nhiệm tổng hợp câu hỏi, theo dõi hồ sơ và xác nhận nội dung phản hồi.

Các điểm phải kiểm soát hằng tháng

Rà soát theo tháng giúp doanh nghiệp phát hiện sớm sai lệch, thay vì dồn việc xử lý đến kỳ quyết toán. Hà Phát ASI khuyến nghị anh/chị thống nhất danh sách kiểm tra, người phụ trách và cách lưu hồ sơ cho từng nhóm nghiệp vụ dưới đây:

  • Hóa đơn và chứng từ từ nhà cung cấp nước ngoài: đối chiếu hợp đồng, nội dung dịch vụ, hóa đơn, nghiệm thu và thanh toán. Xác định nghĩa vụ thuế có thể phát sinh từ giao dịch, đồng thời ghi nhận hồ sơ còn thiếu để đề nghị bổ sung kịp thời.
  • Giao dịch với bên liên kết: lưu hợp đồng, tài liệu thể hiện nội dung và giá trị giao dịch, căn cứ xác định giá và hồ sơ giải trình liên quan. Theo dõi đầy đủ các giao dịch phát sinh trong kỳ để tránh bỏ sót khi tổng hợp báo cáo.
  • Vốn, khoản vay và tỷ giá: đối chiếu hồ sơ góp vốn, lịch thanh toán, dư nợ và các khoản phát sinh với ngân hàng. Rà soát cách ghi nhận chênh lệch tỷ giá theo chính sách kế toán doanh nghiệp áp dụng.
  • Chi phí của người nước ngoài tại Việt Nam: kiểm tra hồ sơ lưu trú, đi lại, phụ cấp và tài liệu liên quan đến việc cử nhân sự sang làm việc. Phân biệt khoản do doanh nghiệp thanh toán với khoản người lao động tự chi trả.
  • Số dư với công ty mẹ: đối chiếu công nợ, khoản vay, doanh thu, chi phí và các giao dịch nội bộ theo từng kỳ. Ghi rõ khoản chênh lệch, nguyên nhân và người chịu trách nhiệm xử lý.

Việc đối chiếu nên thực hiện định kỳ, có tài liệu chứng minh và ghi nhận người đã rà soát. Nếu phát hiện chênh lệch, doanh nghiệp cần xác định đó là khác biệt về thời điểm, phân loại hay thiếu chứng từ, sau đó thống nhất cách xử lý trước khi lập báo cáo tiếp theo.

Tiêu chíKế toán nội bộ người ViệtCông ty kế toán phổ thôngPhòng kế toán thuê ngoài có kinh nghiệm FDI
Hiểu chuẩn Việt NamCó thể nắm sát hoạt động nội bộ; phụ thuộc năng lực nhân sựThường xử lý nghiệp vụ phổ biến; cần làm rõ phạm vi kinh nghiệmTổ chức công việc theo yêu cầu kế toán và thuế tại Việt Nam
Đọc yêu cầu công ty mẹCó thể cần thêm hướng dẫn hoặc hỗ trợ ngôn ngữKhả năng tùy thuộc người trực tiếp phụ tráchCần xác nhận rõ năng lực báo cáo song ngữ và đối chiếu
Kiểm tra chéoPhụ thuộc quy mô và cách phân công trong doanh nghiệpCần hỏi cụ thể ai rà soát trước khi gửi báo cáoNên có người thực hiện và người kiểm tra độc lập trong nhóm
Chi phí cố địnhGồm chi phí nhân sự và vận hành nội bộThỏa thuận theo phạm vi công việcThỏa thuận theo khối lượng, độ phức tạp và phạm vi dịch vụ

Bảng trên chỉ mang tính định hướng; hiệu quả phụ thuộc vào người trực tiếp làm, mức độ phức tạp của hồ sơ và cách doanh nghiệp phối hợp. Chi phí thuê dịch vụ có thể khoảng 1/3 chi phí thuê nhân viên kế toán nội bộ, nhưng anh/chị nên đối chiếu trên cùng phạm vi công việc và trách nhiệm trước khi quyết định.

Bàn làm việc có hồ sơ hoá đơn, con dấu công ty và máy tính của kế toán

Báo cáo song ngữ và nhịp trao đổi với công ty mẹ

Doanh nghiệp nên thống nhất bộ báo cáo ngay từ đầu kỳ hoặc ngay khi bắt đầu hợp tác với đơn vị kế toán. Bộ báo cáo cần xác định rõ biểu mẫu, ngôn ngữ, đơn vị tiền tệ, thời hạn gửi, người nhận và cách giải thích các khoản chênh lệch. Nếu công ty mẹ có mẫu riêng, hãy thống nhất cách lấy dữ liệu và cách đối chiếu với sổ tại Việt Nam thay vì chờ đến cuối năm mới xử lý.

Một đầu mối duy nhất nên tiếp nhận câu hỏi từ công ty mẹ, phân công người kiểm tra và theo dõi câu trả lời đến khi hoàn tất. Cách làm này giúp hạn chế tình trạng nhiều người gửi những phiên bản số liệu khác nhau. Khi trả lời, nên nêu số liệu, kỳ báo cáo, căn cứ và tình trạng hồ sơ để người nhận hiểu đúng nội dung.

Hà Phát ASI đề xuất doanh nghiệp lập lịch làm việc gồm báo cáo tháng, rà soát quý và chuẩn bị quyết toán năm. Lịch cần tính đến thời gian doanh nghiệp cung cấp chứng từ, thời gian kiểm tra và thời gian công ty mẹ phản hồi. Anh/chị có thể tham khảo mô hình phòng kế toán thuế thuê ngoài để tổ chức đầu mối và quy trình báo cáo phù hợp.

Chuyển sổ từ đơn vị cũ: hồ sơ cần chuẩn bị

Khi đổi đơn vị dịch vụ, doanh nghiệp cần chốt rõ thời điểm bàn giao và thời điểm số liệu được xem là đã đối chiếu. Không nên chỉ nhận tệp dữ liệu tổng hợp mà thiếu sổ chi tiết hoặc chứng từ gốc, vì đơn vị tiếp nhận sẽ khó xác định cơ sở của các số dư chuyển sang.

  • Bảng cân đối số phát sinh, sổ cái và sổ chi tiết theo các tài khoản có số dư.
  • Bảng kê hóa đơn đầu vào, đầu ra và chứng từ kế toán liên quan.
  • Các hợp đồng lớn, hồ sơ giao dịch với bên liên kết và tài liệu về khoản vay, góp vốn.
  • Danh sách công nợ phải thu, phải trả, hàng tồn kho và tình trạng đối chiếu từng khoản.
  • Hồ sơ đăng ký thuế, thông tin kê khai và phương pháp tính thuế doanh nghiệp đang áp dụng.
  • Biên bản bàn giao, danh sách hồ sơ còn thiếu và xác nhận kỳ kế toán đã chốt.

Biên bản bàn giao nên ghi cụ thể dữ liệu đã nhận, tài liệu chưa nhận, số liệu còn chênh lệch và bên chịu trách nhiệm bổ sung. Nếu có vấn đề cần xử lý từ kỳ trước, hãy ghi nhận riêng để tránh mặc nhiên xem số dư bàn giao là đã chính xác.

Kế toán giải thích báo cáo tài chính đã in cho chủ doanh nghiệp FDI

Tiêu chí chọn nhà cung cấp dịch vụ

Đơn vị phù hợp cần có người trực tiếp xử lý và người kiểm tra chéo, thay vì chỉ giới thiệu người phụ trách ban đầu nhưng không làm rõ cách rà soát. Anh/chị nên hỏi ai chịu trách nhiệm chính, ai thay thế khi cần và báo cáo được kiểm tra ở bước nào trước khi gửi.

Kinh nghiệm với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng cần được xem xét qua quy trình làm việc thực tế: cách xử lý chứng từ nước ngoài, đối chiếu với công ty mẹ, theo dõi giao dịch liên kết và trả lời câu hỏi bằng tiếng Anh khi cần. Đồng thời, phạm vi dịch vụ nên được mô tả rõ, bao gồm đầu việc thực hiện, tài liệu doanh nghiệp phải cung cấp, thời điểm báo cáo và cách xử lý công việc ngoài phạm vi.

Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm dịch vụ kế toán trọn gói hoặc dịch vụ kế toán trưởng để xác định mô hình hỗ trợ phù hợp với quy mô, nhu cầu kiểm soát và trách nhiệm quản lý tại Việt Nam. Trước khi ký kết, hãy trao đổi về quy trình tiếp nhận chứng từ, bảo mật dữ liệu và cách bàn giao khi kết thúc hợp tác.

Quan trọng nhất là chọn nhà cung cấp có thể giải thích rõ cách họ xử lý nghiệp vụ, không chỉ đưa ra danh sách đầu việc. Anh/chị nên yêu cầu thống nhất bằng văn bản về đầu mối liên hệ, lịch báo cáo, cơ chế rà soát và cách phản hồi khi hồ sơ chưa đầy đủ.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp FDI có bắt buộc dùng dịch vụ kế toán thuê ngoài không?

Không nhất thiết. Doanh nghiệp có thể tổ chức bộ phận kế toán nội bộ hoặc thuê đơn vị bên ngoài, tùy cơ cấu và nhu cầu quản lý. Dù lựa chọn mô hình nào, doanh nghiệp vẫn cần phân công rõ trách nhiệm kế toán, thuế, lưu trữ hồ sơ và báo cáo tại Việt Nam.

Kế toán thuê ngoài có làm được báo cáo song ngữ không?

Có thể, nếu phạm vi dịch vụ và năng lực của người phụ trách đáp ứng yêu cầu. Anh/chị nên xác nhận trước ngôn ngữ, biểu mẫu, nội dung đối chiếu với báo cáo công ty mẹ và người chịu trách nhiệm trả lời câu hỏi.

Chứng từ tiếng Anh từ nhà cung cấp nước ngoài cần bổ sung gì?

Tùy giao dịch, doanh nghiệp có thể cần hợp đồng, tài liệu chứng minh dịch vụ đã thực hiện, hóa đơn hoặc chứng từ thanh toán và thông tin làm rõ nội dung giao dịch. Đơn vị kế toán cần rà soát từng bộ hồ sơ để xác định phần còn thiếu, thay vì áp dụng một danh sách giống nhau cho mọi trường hợp.

Có cần kế toán trưởng riêng bên cạnh dịch vụ thuê ngoài không?

Nhu cầu phụ thuộc vào quy mô, cơ cấu quản lý và trách nhiệm của doanh nghiệp. Anh/chị nên xác định rõ ai thực hiện nghiệp vụ, ai kiểm tra, ai chịu trách nhiệm quản lý và liệu doanh nghiệp có cần vị trí kế toán trưởng riêng hay không trước khi chọn mô hình dịch vụ.

Liên hệ Hà Phát ASI

Hà Phát ASI cung cấp dịch vụ kế toán thuế và phòng kế toán thuê ngoài trọn gói tại TP.HCM, hỗ trợ doanh nghiệp rà soát chứng từ, tổ chức báo cáo và đối chiếu số liệu với công ty mẹ. Anh/chị có thể trao đổi nhu cầu và phạm vi công việc qua hotline 0333008208, Zalo 0915261247 hoặc email info@ketoanhaphat.com.